KAFEİNİN ETKİLERİ

0
99

Kafein tüketimine ilişkin ilk bilgiler MÖ 2700’ lü yıllara dayanmaktadır. Bu yıllardaki kafein kaynağı, Çin’de yaprakları kaynatılarak içilen çaydır. Ancak, kafeinin insan yaşamına gerçek anlamda girişi, 6. yüzyılın (MS 575) ortalarında Etiyopyalı çoban Kaldi’nin kahve bitkisini keşfetmesi ile başlamıştır. Kaldi, otlattığı keçilerin parlak-koyu yapraklı, çalı benzeri ağaçtaki kırmızı meyveleri yediklerinde, normalden daha hareketli olduklarını gözlemlemiş. O yıllarda ünü günden güne yayılan bu meyvenin, kahve çekirdekleri olduğu anlaşılmış. Kahve, Afrika’da, uzun yıllar kaynatıldıktan sonra, suyu içilerek tıbbi amaçlı kullanılmış ya da besinlere eklenmiş. Kahvenin günümüzdeki şekliyle tüketilmeye (kavrulduktan sonra pişirilerek içilmeye) başlanması, 11. yüzyılda, Arap Yarımadası’na ulaşmasından sonraya rastlamaktadır.

Kafein tüketimi, kafeinin kaynağı, kafeini tüketen kişinin yaşı, cinsiyeti, beslenme durumu, alışkanlıkları ve iklim gibi birçok faktöre bağlı olarak değişmektedir. Kafein, uyarıcı bir madde olarak, bazı içeceklerde, çikolata veya kakao içeren ürünlerde ve çeşitli ilaçlarda bulunmaktır.

Kahve, çaya göre % 50-70 oranında daha fazla kafein içermektedir. Kafein vücuda alındıktan sonra çok hızlı bir biçimde, sindirim sistemi tarafından büyük ölçüde emilime uğramakta ve 15-60 dakika sonra plazmada en yüksek seviyeye ulaşmaktadır. Kafein vücutta emildikten sonra tüm vücut hücrelerine ulaşmakta ve kan-beyin bariyerini hızlıca geçmektedir.  Taş Devri’nden beri tüketilmekte olan kafein, vücudu uyanık tutma, enerji verme ve bireye kendini iyi hissettirme gibi olumlu etkilere sahiptir. Kafein alımı başlangıçta kişinin daha üretken olmasını sağlarken, 4-6 haftalık yüksek dozlarda (günde 400 mg.dan fazla) alımından sonra; konsantrasyonu düşürdüğü, öğrenme yeteneğini azalttığı ve uykusuzluk gibi problemlere neden olduğu bilinmektedir. Akut yüksek dozda kafein alımı, baş ağrısı, huzursuzluk, sinirlilik, yüzde kızarma, poliüri, sindirim sistemi rahatsızlıkları, kas kitle kaybı, konuşma akıcılığında azalma, kalp ritm bozukluğu, halüsinasyon ve psikoz gibi birçok rahatsızlıklara neden olabilmektedir.

Kafeinin günde 400 mg’ dan az tüketimi, sağlıklı yetişkinlerde yan etkiye neden olmamaktadır. Ancak günde 400 mg’ dan fazla tüketimi, çeşitli yan etkiler ortaya çıkarabilmektedir. Yüksek dozda kafein alımı idrarda kalsiyum ile magnezyumun atılımını artırmakta ve buna bağlı olarak, osteoporoz gelişimine neden olmaktadır. Kafein, üriner sistem vasıtasıyla kalsiyum kaybına neden olur, bu da kemik mineral yoğunluğunu azaltmaktadır.

Kafein İçeren Maddeler Miktar Kafein Miktarı (mg)

Bitter çikolata 1 çubuk (43 g) – 31 mg

Sütlü çikolata 1 çubuk (43 g)  – 10 mg

Neskafe 1 bardak (207 ml) 80-135 mg

Çay 1 bardak (177 ml) – 50 mg

Yeşil çay 1 bardak (177 ml) – 30 mg

Kola 1 kutu (355 ml)  – 34 mg

Enerji içeceği 1 kutu (250 ml) – 80 mg

Kaynak: Deniz, A., Taş, F., Tomur, A., & Koç, A. (2015). Kafeinin gebelikteki toksik etkileri. İbni Sina Tıp Bilimleri Dergisi, 1(3), 59-63.