Benlik Saygısı

0
70

En geniş anlamıyla benlik saygısı, kişinin kendi gururlu, değerli, gayretli, etkin ve başarılı hissetmesidir. Karmaşık olarak kendini yargılama ve değerlendirme sonucu ortaya çıkan bir histir. Kişinin kendini değerlendirmesiyle vardığı kendiliğini kabullenmesi sonucunda ortaya çıkan beğenmedir. Benlik saygısının duygusal, zihinsel, toplumsal ve dolaylı olarak da bedensel öğeleri vardır. Kendini değerli hissetme, yeteneklerini, bilgi ve becerilerini ortaya koyabilme, başarma, toplum içinde beğenilir olma, kabul görme, sevilen olma ve kendi bedensel özelliklerini kabul ve benimseme, benlik saygısının oluşması ve gelişmesinde önde gelen etkenlerdir.

Benlik saygısının seviyesi, kişinin okul ve işteki başarı ve becerisini, stres ile başa çıkma etkinliğini, arkadaşlık ve dostluk ilişkilerinin gelişmesini, canlılık ve eğlenebilirlik derecesini etkilemektedir. Benlik saygısını yüksek seviyede ve tutarlı olarak sürdüren normal sağlıklı kişiler, canlılık ve enerjilikle özdeşleşirler. Bu kişiler kendilerine güvenen kişiliktedirler. Zayıf yapılanmış benlik saygısına sahip kişiler ise canlılık ve enerjilerini kaybetmiş, kendilerine güvenmeyen, hatta kendini utanç verici değersiz ve çaresiz hisseden, başarı ve becerileri azalmış kişilerdir.
Benlik saygısının gelişmesinde üç ana kaynak bulunmaktadır.

• Başkalarının saygısı
• Yeterlik
• Kişinin bu iki kaynağı kendisi için değerlendirmesi (kendilik)

Benlik saygısı doğumla gelişmeye başlayan erişkinlik dönemine kadar gelişimi sürdüren, erişkinlik ve daha sonraki dönemlerde ise hayat olaylarından etkilenen ruhsal, toplumsal, kısmen de bedensel bir olgudur. Ruhsal gelişim sürecinde pek çok etken benlik saygısını etkilemekle birlikte, benlik saygısı en çok aileden etkilenmektedir. Dr. İzhak ÖZKAN tarafından yürütülen araştırmada, benlik saygısı ile yaş arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Araştırmada, geç ergenlik döneminde olanlarla çalışılmış ve kızlarda benlik saygısının erkeklere göre %15 daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bilgi, Jindal, Le Compte, Westaway ve Çuhadaroğlu’nun çalışmalarıyla paralellik göstermektedir. Ayrıca kişilerin anne ve babasının eğitim düzeyinin artması kişilerde benlik saygısını arttırmaktadır.

Psikolojik rahatsızlıkları olan kişiler üzerinde yapılan araştırmalar, kişinin kendisini ruhsal hastalığından dolayı toplumun dışına itilmiş hissetmesinin benlik saygısına negatif yönde etki ettiğini göstermektedir. Toplumda ruhsal hastalığı olan bireylere karşı olumsuz tutumlar, bireylerin sosyalleşmesini engellerken, evlenme, çocuk sahibi olma ve çalışma haklarını, işe alınmalarını ve diğer insanlara yakın yaşama olanaklarını kısıtlamaktadır. Bu durum hastanın toplumsal ilişkilerden iyice kopmasına ve bunlara bağlı olarak hastalıkla etkin baş edememesine yol açmaktadır. Bireyin toplumdaki olumsuz yargıları kendisi için kabullenmesi ve bunun sonucunda değersizlik, reddedilme korkusu, ümitsizlik, utanç, işe yaramazlık ve özgüvende azalma gibi olumsuz duygularla kendisini toplumdan geri çekerek diğer insanlarla ilişkilerinde azalma sonucunda benlik saygısında azalma hissedebilmektedir.
Benlik saygısının düşük olması, yaşam kalitesinde düşme, sosyal fonksiyonlarda yetersizlik, arkadaş bulma ve ilişkilerini sürdürmede güçlük, iş bulmada güçlük gibi sonuçlara yol açabilmektedir.

Kaynaklar: Özkan, İ. (1994). Benlik saygısını etkileyen etkenler. Düşünen Adam, 7(3), 4-9.
Tel, H., & PINAR, Ş. E. (2012). Ayaktan İzlenen Psikiyatri Hastalarında İçselleştirilmiş Damgalama ve Benlik Saygısı. Journal of Psychiatric Nursing/Psikiyatri Hemsireleri Dernegi, 3(2).